నీలం సంజీవ రెడ్డి: పేద రైతు కుటుంబం నుంచి భారత రాష్ట్రపతి భవనం వరకు – ఒక అసాధారణ జీవిత చరిత్ర

భారతదేశ రాజకీయ చరిత్రలో గ్రామీణ నేపథ్యం నుంచి రాష్ట్రపతి స్థాయి వరకు ఎదిగిన కొద్దిమంది నాయకులలో నీలం సంజీవ రెడ్డి గారు ప్రముఖ స్థానం కలిగి ఉన్నారు. సరళత, నిజాయితీ, ప్రజాసేవా భావనకు పేరుపొందిన ఈ మహానేత ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి ముఖ్యమంత్రి, లోక్‌సభ స్పీకర్, కేంద్ర మంత్రి, కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు, భారతదేశ 6వ రాష్ట్రపతి అయ్యారు. ఆయన జీవితం గ్రామీణ భారతదేశానికి, ముఖ్యంగా రాయలసీమ ప్రాంత ప్రజలకు ఎప్పటికీ స్ఫూర్తినిచ్చే ఆదర్శం.

జననం, బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం

1913 మే 19న అనంతపురం జిల్లాలోని ఇల్లూరు గ్రామంలో ఒక సాధారణ రైతు కుటుంబంలో నీలం సంజీవ రెడ్డి జన్మించారు. తండ్రి నీలం చౌదరి, తల్లి చక్కలమ్మ. ఆ కుటుంబం వ్యవసాయంపై ఆధారపడి జీవించేది. చిన్నతనం నుండే కష్టాల మధ్య పెరిగారు.

మద్రాసులోని థియోసాఫికల్ సొసైటీ హైస్కూల్‌లో ప్రాథమిక విద్య, తరువాత అనంతపురం ఆర్ట్స్ కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేశారు. ఆ సమయంలోనే మహాత్మా గాంధీ ఆదర్శాలు, స్వదేశీ ఉద్యమం ఆయనపై గాఢ ప్రభావం చూపాయి. కాలేజీ చదువు మధ్యలోనే స్వాతంత్ర్య సమరంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. దీంతో రెండుసార్లు జైలు శిక్షలు అనుభవించారు.

స్వాతంత్ర్య సమరం మరియు రాజకీయ ప్రవేశం

1930లలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం, సత్యాగ్రహాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. గాంధీజీతో పాటు జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్ వంటి నాయకులతో సన్నిహిత సంబంధాలు పెంచుకున్నారు. స్వాతంత్ర్యానంతరం 1950లలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో పూర్తిస్థాయి రాజకీయ జీవితం ప్రారంభించారు.

సంయుక్త మద్రాసు రాష్ట్రంలో మద్యపాన నిషేధం, గృహనిర్మాణం, అటవీ శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు. ఈ కాలంలోనే ఆయన సామాజిక సంస్కరణలు, గ్రామీణ అభివృద్ధి వైపు దృష్టి సారించారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా

1953 అక్టోబర్ 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు ఉప ముఖ్యమంత్రిగా, 1956 నవంబర్ 1న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు తొలి ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆయన పాలనలో రాయలసీమ, తెలంగాణ ప్రాంతాల అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.

• నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు: తుంగభద్రా, పెన్నా, కృష్ణా నదులపై ప్రాజెక్టులకు పునాది వేశారు.
• శ్రీశైలం జలాశయం: ఆయన పేరుతోనే నీలం సంజీవ రెడ్డి సాగర్ అని పిలువబడుతుంది. రాయలసీమ ఎండిపోతున్న ప్రాంతానికి ఇది జీవనాడి అయింది.
• భూసంస్కరణలు: భూమిహీనులకు భూముల పంపిణీ, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలోపేతం.

ఆయన ముఖ్యమంత్రి పదవి సమయంలోనే రాయలసీమ ఎత్తిపోతల పథకాలకు మొదటి ఆలోచనలు రూపొందాయి. ఈనాటికీ ఆ ప్రాంత నీటి సమస్యలకు పరిష్కారం కోసం ఆయన దూరదృష్టి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది.

జాతీయ స్థాయిలో కీలక పాత్రలు

• లోక్‌సభ స్పీకర్: 1967-68, 1977-78 కాలాల్లో రెండుసార్లు సభాపతిగా పనిచేశారు. సభలో పక్షపాతరహితంగా, నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించారు.
• కేంద్ర మంత్రి: రక్షణ, వాణిజ్య, ఇంధన శాఖల మంత్రిగా సేవలందించారు.
• కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు: 1977-78లో పార్టీ అధ్యక్షత్వం వహించారు.
• రాష్ట్రపతి: 1977 జులై 25 నుంచి 1982 జులై 25 వరకు భారతదేశ 6వ రాష్ట్రపతిగా పనిచేశారు. ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైన మొదటి రాష్ట్రపతి. ఆయన హయాంలో మరణ శిక్షలను తగ్గించి జీవిత ఖైదీలుగా మార్చే నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.

సరళతకు, నిజాయితీకి ప్రతీక

రాష్ట్రపతి భవనంలో కూడా సాధారణ జీవనశైలిని కొనసాగించారు. విలాసవంతమైన కార్యక్రమాలు, ఖరీదైన వస్తువులు ఇష్టపడేవారు కాదు. ఆయనకు ఐదుగురు పిల్లలు – ముగ్గురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు. వ్యక్తిగత దుఃఖాలు (కుమారుడి మరణం వంటివి) ఎదుర్కొన్నా ప్రజాసేవలో అవిరామంగా కృషి చేశారు.

రాయలసీమ ప్రజలకు శాశ్వత గుర్తింపు

రాయలసీమ ప్రాంతం ఈనాటికీ నీటి కొరత, వ్యవసాయ సమస్యలతో ఇబ్బంది పడుతోంది. అయితే నీలం సంజీవ రెడ్డి గారు వేసిన పునాదులు – శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు, తుంగభద్రా కాలవలు, ట్యాంకుల అభివృద్ధి – ఈ ప్రాంత జీవనోపాధికి ఆధారం అయ్యాయి. ఆయన దూరదృష్టి లేకుండా రాయలసీమ ఈ స్థాయిలో అభివృద్ధి చెందేది కాదు.

ముగింపు: ఈనాటి రాజకీయాలకు గుణపాఠం

1996 జూన్ 1న బెంగళూరులో కన్నుమూసిన నీలం సంజీవ రెడ్డి గారి సమాధి బెంగళూరు సమీపంలోని కల్పల్లి దగ్గర ఉంది. ఆయన జీవితం మనకు ఇచ్చిన సందేశం స్పష్టం – ఏ వర్గం నుంచైనా, ఏ పరిస్థితుల్లోనైనా నిజాయితీ, సరళత, ప్రజాసేవతో దేశ స్థాయి నాయకత్వాన్ని చేరవచ్చు.

ఈనాటి రాజకీయాల్లో అవినీతి, అధికార దురాశ, వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలు పెరిగిపోతున్న నేపథ్యంలో నీలం సంజీవ రెడ్డి గారి జీవితం ఒక దీపస్తంభంగా నిలుస్తోంది. రాయలసీమ నుంచి, ఆంధ్రప్రదేశ్ నుంచి, తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచి మరిన్ని నీలం సంజీవ రెడ్డిలు రావాలి – అప్పుడే మన రాజకీయాలు నిజమైన అర్థంలో ఉన్నతంగా ఎదగగలవు.

కీవర్డ్స్ : నీలం సంజీవ రెడ్డి, Neelam Sanjiva Reddy, ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి ముఖ్యమంత్రి, భారత రాష్ట్రపతి, రాయలసీమ నీటి ప్రాజెక్టులు, శ్రీశైలం జలాశయం, తెలుగు రాజకీయ నాయకులు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, భారత రాష్ట్రపతుల చరిత్ర

ఇలాంటి నాయకుల జీవిత చరిత్రలు మన యువతకు స్ఫూర్తినిచ్చేలా మరిన్ని రావాలి. ఆయన ఆశయాలను స్మరించుకుందాం!